AYDA 1 MİLYON AVROYA SOSYOLOJİK DENEY

2 yıllık projenin toplam maliyeti 25 milyon avro

'FİNLANDİYA'DA İŞSİZLERE MAAŞ BAĞLANIYOR' EFSANESİ

Hızla yayılan 'Finlandiya'da işsizlere maaş bağlanıyor' haberleri üzerinden yanlış algı yaratıldı.

Finlandiya işsiz vatandaşlarına aylık 560 avro 'asgari vatandaşlık maaşı' bağlayan ilk Avrupa ülkesi oldu' şeklinde yalan yanlış haberler sosyal medyada ve haber sitelerinde virüs gibi yayıldı. 

Bu haberlerin doğru olmasını uman insanların beklentileri istismar edilerek sosyal medyada, çoğu zaman olduğu gibi, 'hareketlilik' hedeflendi.

'Perustulokokeilu' orijinal ismiyle bilinen bu pilot uygulamada amaç, sanıldığı veya sosyal medyaya aşılandığı gibi, işsizlerle uğraşma bürokrasisinden kurtulmak üzere 'ver kurtul' zihniyetiyle halka bedava para dağıtmak değil.

'Temel gelir denemesi' adı verilen bu projenin asli hedefi, işsizliğin önüne geçilip geçilemeyeceği üzerinde sosyolojik deney yapmak.

Özetle, Finlandiya devletinin işsizler üzerinde tasarladığı bu sosyolojik deneyden istifade edebilecek 2000 işsiz dışındakiler için hayat aynen sürüp gidecek, aynı uygulamalar devam edecek. İki yıl sonunda elde edilen veriler ışığında hangi yönde nasıl bir model geliştirileceği ise tamamen soru işareti. Bir ihtimal, denenen bu modelin uygulama alanı genişletilerek devam edilecek, belki de 2000 deneğin davranış kalıpları incelenerek 3. bir model geliştirilecek ve bir ihtimal de yine hiçbir değişiklik gerçekleştirilmeyecek ve günümüz uygulamalarına aynen devam edilecek.

BUNUN ARKASINDA BAŞKA GÜNDEMLER YATIYOR OLABİLİR Mİ?

Finlandiya ekonomisinin, diğer pekçok AB ülkesinde olduğu gibi küçülmeye yöneldiği sır değil. Finlandiya devleti, ekonomik veriler krize işaret ederken, bunca maliyetli sosyolojik bir deneyi 'hayrına' yapmıyor da olabilir. Finlandiya'yı yöneten üstün akıllar, iki yıl sürecek bu sosyolojik deneyin ardından, 'bunu da denedik olmadı' ve 'şu şu kriterleri tutturmayan ve kendiliğinden çok daha aktif olmayan işsizlerin maaşları kesilecektir' modelini de yürürlüğe sokmanın altyapısını hazırlıyor olabilirler. Minarenin hesabıyla biçilen kılıfın maliyeti, bu açıdan bakıldığında, daralan bir ekonomi için dahi oldukça hesaplı!

Şunu da unutmamak gerekir ki, bu 2000 kişinin büyük bir kısmına devlet zaten her halukarda işsizlik maaşı ödeyecekti, yani sosyolojik deneyin devletin sırtına yüklediği hakiki maliyet bunun aslına çok çok altında.

Finlandiya'yı yöneten üstün akıllar, bir taşla pek çok kuşu da vuruyor tabii. Dünyada eşi benzeri olmayan sosyal inovasyon harikası bu uygulamayla, Finlandiya inovasyon markası bir kez daha çok ucuza pazarlanmış oldu. Bu stratejileri geliştiren yöneticileri, hakikaten tebrik etmek gerekir.

İKİ YIL SÜREYLE AYDA 560 AVRO

Finlandiya devletinin dünyada bir eşi görülmemiş bu sosyal inovasyon deneyi kapsamında rastgele belirlenecek 2 bin kişiye, 1.1.2017–31.12.2018 tarihleri arasında 2 yıl boyunca her ay 560 avro ödenecek. 

Diğer bir deyimle, Finlandiya genelinde çalıştırılan bu sosyolojik laboratuvar ortamında deneklerin davranışlarının incelenmesi, ayda en az 1 milyon avroya mal olacak. İki yıllık toplam proje maliyeti, vergi ödeyen halkın sırtından çıkmak üzere yaklaşık 25 milyon avro olacak.

İŞ BULSA DA MAAŞ DEVAM EDECEK

Bu kişilerin iş arayıp aramamasına ya da parayı nasıl harcadığına bakılmayacak. Programa katılan kişi iş bulsa da vatandaşlık maaşı almayı sürdürecek. Böylece iş bulmaları halinde maaşlarını kaybetme korkusundan kurtulacaklar. 

Şimdi bu şanslı 2000 deneğin nasıl davranacağı gözlemlenerek bir sonraki işsizlik maaşı modeli geliştirilecek.

Model geliştirilirken, rastgele seçilen bu 2.000 kişinin davranış modeli 'temel gelir denemesi' üzerinden maaş alamayan 173.000 kişinin davranışlarıyla karşılaştırılacak ve bilimsel veriler elde edilmeye çalışılacak. Bu iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılıklar bulunursa geleceğe dönük projeksiyonlar yapılabilecek.

Bu uygulama ile şu türden sorulara cevap aranacak:
- Sosyal deneklerin farklı işleri seçerek deney yapmalarına yol açacak mı? 
- Yoksa bazılarının iddia ettiği gibi hiçbir şey yapmadan ödeme aldıkları için onları daha da mı tembelleştirecek?

Finlandiya'da birçok kişi, on yıllardır cömert sosyal güvenlik sistemini suistimal ederek, işe girmeyi reddetmekte ve işsizlik maaşıyla yetinmektedir. Projeyle işe girme eşiğinin düşürülmesi hedeflenmektedir.

PROJE, DÜŞÜK GELİR GRUPLARINI İÇERECEK ŞEKİLDE GENİŞLEYEBİLİR

Geçen kasım ayı istatistiklerine göre Finlandiya nüfusunun yüzde 8'i, yani yaklaşık 213 bin kişi işsiz durumda. 

Sosyal güvenlik kurumu KELA yetkilileri tarafından, 'temel gelir denemesi' adı verilen bu projenin, asgari vatandaşlık maaşı uygulamasının gelecekte freelance (serbest) çalışanlar, küçük ölçekli girişimciler ve yarı zamanlı çalışanlar gibi alt gelir gruplarını da kapsayacak şekilde genişletilebileceği ifade edildi. 

Finlandiya İnovasyon Fonu SİTRA, bu konuda kendi raporunu hazırlayarak hükümete sundu:
https://www.sitra.fi/julkaisut/Sitra_fi_linkitykset/Perustulokokeilu_lausunto.pdf

Finlandiya, dünyada 'sosyal inovasyonlar' ülkesi olarak bilinmekte.